Երվանդունիների Հայաստան (Մ.թ.ա. VI – Մ.թ.ա. II դարեր)
Երվանդունիների թագավորությունը Հայկական առաջին համահայկական պետություններից էր, որը պատմական ասպարեզ դուրս եկավ Ուրարտուի (Արարատյան թագավորության) անկումից հետո: Այն հիմնադրել է Երվանդ Ա Սակավակյացը մ.թ.ա. VI դարի սկզբին։
Մայրաքաղաքները: Տաշու, Արմավիր և Երվանդաշատ:
Կարևոր իրադարձություններ: Երվանդունիների օրոք Հայաստանը հաջողությամբ պահպանեց իր ինքնավարությունը Աքեմենյան Պարսկաստանի գերիշխանության օրոք՝ պահպանելով տեղական կառավարման համակարգը և մշակույթը։ Մ.թ.ա. 331 թվականին՝ Գավգամելայի ճակատամարտից հետո, Հայաստանը հռչակվեց անկախ թագավորություն։
Անկումը: Հարավային և Արևմտյան Հայաստանում Երվանդունիների իշխանությունը ավարտվեց Մ.թ.ա. II դարի սկզբին (մ.թ.ա. 200 թ.), երբ Սելևկայնները գրավեցին տարածաշրջանը, մինչդեռ Մեծ Հայքում իշխանությունը անցավ Արտաշեսյանների արքայատոհմին։
Երվանդունիների արքաները
Երվանդ Ա Սակավակյաց (մ.թ.ա. մոտ 570 – մոտ 560 թթ.) – թագավորության հիմնադիրը:
Տիգրան Երվանդյան (մ.թ.ա. մոտ 560 – մոտ 535 թթ.) – հայոց հզոր արքա, Կյուրոս Մեծի դաշնակիցը (հիշատակվում է Մովսես Խորենացու մոտ):
Վահագն – ավանդական հերոս-արքա, որը հաճախ նույնացվում կամ հաջորդել է Տիգրանին:
Երվանդ Բ (մ.թ.ա. IV դարի կեսեր) – մասնակցել է Գավգամելայի ճակատամարտին ընդդեմ Ալեքսանդր Մակեդոնացու։
Մιթրուս/Միհრան (մ.թ.ա. IV դարի վերջ) – կառավարել է որպես սատրապ/թագավոր։
Երվանդ Գ (մ.թ.ա. մոտ 320 – մոտ 260 թթ.) – հիմնադրել է Երվանդաշատ մայրաքաղաքը, կառուցել Արմավիրի տաճարները։
Սամ` (մ.թ.ա. III դարի կեսեր) – Երվանդ Գ-ի հաջորդը։
Արշամ (մ.թ.ա. III դարի կեսերից վերջ) – հիմնադրել է Արշամاشատ քաղաքը, ապաստան է տվել Անτιοքիա Հիերաքսին։
Քսերքսես (Շավարշ) (մ.թ.ա. մոտ 220 – 212 թթ.) – Սանատրուկի որդին, Ծոփքի ևԿոմագենեի արքա։
Աբդիսարես (մ.թ.ա. III դարի վերջ) – Ծոփքի արքա։
Երվանդ Դ Վերջին (մ.թ.ա. մոտ 212 – 200 թթ.) – Երվանդունիների վերջին գահակալը, կառուցել է Երվանդաշատը և տեղափոխել մայրաքաղաքը Արմավիրից։
Ервандундская Армения (VI в. до н.э. – II в. до н.э.)
Царство Ервандуни (Оронтиды) было одним из первых общеармянских государств, возникших на Армянском нагорье после падения Урарту. Династия была основана Ервандом I Сакавакяцем в начале VI века до н.э.
Столицы: Армавир и Ервандашат.
Ключевые события: В период правления Ервандуни Армения сохранила значительную автономию в составе Ахеменидской державы, удерживая свои культурные и политические институты. После битвы при Гавгамелах (331 г. до н.э.) Армения обрела полный суверенитет.
Закат: Власть династии подошла к концу в начале II века до н.э. (около 200 г. до н.э.), когда Селевкиды разделили Армению на части, а в Великой Армении к власти пришла династия Арташесидов.
Цари династии Ервандуни (Оронтидов)
Ерванд I Сакавакяц (ок. 570 – ок. 560 гг. до н.э.) – основатель династии и царства.
Тигран Ервандян (ок. 560 – ок. 535 гг. до н.э.) – могущественный армянский царь, союзник Кира Великого (согласно трудам Мовсеса Хоренаци).
Ваагн – эпический царь-богатырь, предшественник или преемник Тиграна.
Ерванд II (середина IV в. до н.э.) – армянский правитель, участвовавший в битве при Гавгамелах против Александра Македонского.
Михран (конец IV в. до н.э.) – правитель Армении.
Ерванд III (ок. 320 – ок. 260 гг. до н.э.) – основатель Ериваншата (Ервандашата), расширивший границы и укрепивший государство.
Сам (середина III в. до н.э.) – правитель из династии Ервандянов.
Аршам (середина – конец III в. до н.э.) – основатель города Аршамашат.
Ксеркс (Шаварш) (ок. 220 – 212 гг. до н.э.) – царь Софены и Коммагены.
Абдисар (конец III в. до н.э.) – царь Софены.
Ерванд IV Последний (ок. 212 – 200 гг. до н.э.) – последний царь из династии Ервандуни, перенесший столицу в Ервандашат.
Ervandunids Armenia / Orontid Armenia (6th c. BC – 2nd c. BC)
The Orontid Dynasty (Ervanduni) established one of the first unified Armenian kingdoms, emerging on the Armenian Highlands following the fall of Urartu. Founded by Yervand I Sakavakyats in the early 6th century BC, the kingdom marked a crucial chapter in Armenian statehood.
Capitals: Armavir and Yervandashat.
Key Highlights: During the Achaemenid Persian period, Armenia maintained internal autonomy and robust administrative structures. Following the Battle of Gaugamela in 331 BC, Armenia emerged as an independent kingdom.
Decline: The dynasty's rule in Greater Armenia ended in the early 2nd century BC (c. 200 BC) as Seleucid influence fragmented the region, paving the way for the rise of the Artaxiad Dynasty.
Kings of the Orontid (Ervanduni) Dynasty
Yervand I Sakavakyats (c. 570 – c. 560 BC) – Founder of the dynasty and the early Armenian kingdom.
Tigran Yervandyan (c. 560 – c. 535 BC) – A powerful Armenian king and ally of Cyrus the Great (prominent in Movses Khorenatsi's history).
Vahagn – Legendary heroic king associated with early Armenian myth and statehood.
Yervand II (mid-4th century BC) – Armenian ruler who commanded forces at the Battle of Gaugamela against Alexander the Great.
Mithranes / Mihran (late 4th century BC) – Governor and ruler in Armenia.
Yervand III (c. 320 – c. 260 BC) – Founder of Yervandashat, builder of temples at Armavir.
Sam (mid-3rd century BC) – Orontid ruler succeeding Yervand III.
Arsham (mid to late 3rd century BC) – Founder of Arshamashat.
Xerxes (Shavarsh) (c. 220 – 212 BC) – King of Sophene and Commagene.
Abdisares (late 3rd century BC) – King of Sophene.
Yervand IV the Last (c. 212 – 200 BC) – The final ruler of the Orontid Dynasty, who moved the capital to Yervandashat.
